Improviseer maar.

Uit: Tips en Weetjes over trainingsacteren 21

In improvisatietrainingen en theatersport hoor je veel: haal je spel uit de ander. Ik weet nog dat ik dat in het begin heel lastig vond. Ik   In heel veel communicatietrainingen word gesproken over het spiegelen van gedrag. 

In mijn hoofd weet ik het wel

Ik heb "leren improviseren" bij een theatersport groep. Ik zet dit tussen aanhalingstekens, niet zomaar. In een omschrijving las ik: "met weinig middelen (een probleem) oplossen." Dat is niet iets wat je leert, dat is iets wat je doet op het moment dat het nodig is. Ik herinner me als tiener nogal eens mijn sleutel te vergeten, ook bij het uitgaan als ik diep in de nacht thuis kwam. Ik ben altijd weer binnengekomen, dus blijkbaar heb ik goed kunnen improviseren. 
Ik begon bij deze theatersportgroep omdat ik me meer vrij wilde voelen. Jaren geleden had ik daar namelijk best moeilijk mee. Ik voelde vaak dat ik rekening hield met anderen, wat mij  enorm kon blokkeren om me vrij te voelen. Leren improviseren leek me wel wat.

Wat ik in die cursus leerde was zeker heel verrijkend. Met als houvast allerlei spelvormen, de kaders die me hielpen om me zonder gene op het podium te bevinden, durfde ik mijn basis voorstelling te spelen. Ik vond het bevrijdend. Na die ervaring wilde ik verder. 

Ik ben een denker, dus ik analyseer nogal eens wat er gebeurt. Dat is soms lastig. Een theatersport docent gaf eens een opdracht: "Spring in als je iets aan de scene toe kunt voegen". BAM!! Blokkade!!
Hoe meer ik keek en hoe langer ik wachtte, hoe minder ik durfde of iets kon bedenken. Wat nou improviseren! Geen enkele spelvorm hielp me, ze passeerde allemaal de revue. Ik was een nul, ik had niets te bieden. Terwijl ik dat ontzettend graag WILDE!!

Ik ben aan de kant gebleven, heb niets kunnen toevoegen en was er van overtuigd dat ik toch niet zo geschikt was om te improviseren. O, ja, in mijn hoofd ratelde alles als een bezetene, zoekend naar wat ik kon doen, had kunnen doen, vergeten ben en meer. In mijn hoofd. Ja. Daar weet ik het wel en daar krijg ik het op een rij. Vooral over dat NIET....  

Tussen willen en doen zit het alleen woordje "en".

Improviseren is niet het kennen van spelvormen en daar je houvast aan hebben. Improviseren gaat over in het moment iets onverwachts oplossen. En daar zat mijn punt. Ik had onder de noemer "leren improviseren" mijn vermogen tot improviseren beperkt tot spelvormen. Ik durfde niet meer iets te doen zonder dat houvast. Waardoor? Doordat ik uit contact ging met wat daar gaande was. Ik ging mijn hoofd in en was niet meer bezig met het probleem of de situatie zelf. Ik bedacht me wat IK moest doen, niet wat de ander of de situatie nodig had.

Door zo uit het contact te gaan verloor ik mijn oplossend vermogen. Heel raar. Het heeft ook best een tijd geduurd voor ik dit goed helder had, wist wat er aan de hand was.  

Het was jaren later tijdens het regisseren van een stuk dat ik met Petra, een van de actrices en een goede vriendin van mij, zat te praten over wat te nemen hobbels in het proces. Ik vertelde wat ik allemaal wilde en waarom ik tegen dingen aanliep. Vooral dat laatste bepaalde het gesprek. Zij luisterde. "Dit is toch wat je wilt?" vroeg ze. Ja natuurlijk, zei ik, gevolgd door een heleboel mitsen en maren. "Tussen willen en doen zit alleen het woordje "en"." zei ze. 

Ik werd stil. Dit kwam binnen. Het is waar. Als je iets wilt doe het dan, los van of het goed gaat of perfect moet zijn. Door te doen ontdek je. 
In die improvisatie oefening had ik de vloer op kunnen gaan en me laten verrassen. Zoals ik ook wel eens verrast was dat mijn sleutel niet in mijn tas zat. Vanuit die verrassing hadden dingen kunnen ontstaan die tot een oplossing konden leiden. 

Improviseer maar...

Deze les vind ik belangrijk omdat het me ook scherp houd als ik aan trainingen meewerk. Ik hoor vaak dat deelnemers worden uitgenodigd om, als ze het niet weten, 'maar te improviseren'. Dat klinkt als een uitnodiging maar is geen sinecure. Het risico is groot dat mensen dan in hun eigen denken gaan en zich afsluiten voor contact. Mensen zijn er niet aan gewend dat ze improviseren, omdat heel veel dagelijkse improvisaties niet als zodanig worden benoemd. Door dit te zeggen lijkt het alsof je iets nieuws moet doen, in plaats van dat je kunt vertrouwen op vaardigheden die je al bezit. 

Ik probeer mensen uit te nodigen om te onderzoeken wat werkt. Het woord onderzoek klinkt anders. Het geeft op een of andere manier ruimte om het verkeerd te mogen doen. Als iets niet werkt zoek je een nieuwe manier. Wat ik er fijn aan vind is dat het ook een uitnodiging voor contact is. En daar zit de kern: je haalt jouw actie uit de ander. Je reageert. Je hebt de ander nodig om te bepalen of je reactie klopt of bijgesteld moet worden. 

Improviseren en onderzoeken liggen in elkaars verlengde. Het woord doet er eigenlijk niet toe, het effect wel. 

handtekening-ida


linkedin facebook twitter